Một sự kiện quan trọng nhất đã định hình thời kỳ trung cổ và giai đoạn đầu thời hiện đại ở châu Âu. Vào giữa thế kỷ XIV, Đại dịch hạch (Black Death) đã lan tràn theo các tuyến đường thương mại đã được thiết lập từ Viễn Đông đến lục địa Châu Âu. Gần một nửa dân chúng Châu Âu đã chết trong trận đại dịch này.
Cùng với số người chết, sự sụp đổ kinh tế sau đó đã định hình châu Âu trong những thế kỷ tới.
Do đó, Đại dịch hạch là ví dụ về cái được gọi là thời điểm quan trọng - tức là một sự kiện có khả năng làm đảo lộn cán cân chính trị-xã hội của một quốc gia, một lục địa hay thậm chí là toàn thế giới.
Trước khi Đại dịch hạch xuất hiện ở châu Âu, các hệ thống kinh tế và xã hội của lục địa này được định hình bởi hình thức quản trị và kiểm soát mang tính tước đoạt cao, gọi là chế độ phong kiến.
Nhà vua nắm tất cả đất đai của đất nước, ông ta chia cho các vương hầu, khanh tướng của mình, đến lượt mình, những người này có nghĩa vụ cung cấp lực lượng quân sự, khi cần. Đất đai được những người nông dân của các vương hầu, khanh tướng cày cấy và chăm sóc, nông dân phải nộp phần lớn sản phẩm mà họ thu được cho chủ đất dưới dạng tô, thuế. Nếu không được các ông chủ cho phép thì nông dân không được đi khỏi nơi cư trú. Trên hết, lãnh chúa còn giữ quyền xét xử họ.
Tuy nhiên, Đại dịch đã làm cho tình trạng thiếu hụt lao động trở thành nghiêm trọng. Ở Tây Âu, thiếu hụt lao động có nghĩa là, cuối cùng, nông dân cảm thấy họ có khả năng đòi giảm thuế và đòi thêm nhiều quyền hơn.
Nhưng không thể nói như thế về Đông Âu. Nông dân Đông Âu kém tổ chức hơn. Các điền chủ đã tìm cách áp bức nông dân vì họ không có tổ chức. Trái ngược với các nước Tây Âu, các thể chế ở Đông Âu ngày càng trở thành tước đoạt hơn, tô thuế ngày càng cao hơn.
Do đó, có thể nói rằng Đại dịch hạch đã tạo ra thời điểm cực kỳ quan trọng. Nó làm cho chế độ phong kiến tan rã và, góp phần đẩy nhanh việc hình thành các thể chế ít tước đoạt hơn ở Tây Âu. Nhưng xa hơn một chút về phía đông, tình hình hoàn toàn ngược lại.
Người ta đã đặt tên cho hiện tượng dẫn đến những con đường khác nhau tại những thời điểm cực kỳ quan trong này. Gọi là biến đổi thể chế. Có nghĩa là các khu vực khá giống nhau lại đi theo những hướng khác nhau.
Hiện tượng tương tự cũng xảy ra sau vài thế kỷ sau đó. Lần này, thời điểm quan trọng là quá trình bành trướng của nền thương mại thế giới và Châu Mỹ trở thành thuộc địa của các nước Châu Âu. Những sự kiện quan trọng này đã đẩy nhanh tiến trình biến đổi thể chế, vì những sự kiện này không mang lại lợi ích kinh tế cho tất cả các nước Châu Âu.
Có thể phải mất nhiều thế kỷ, nhưng tất cả chỉ diễn ra trong vài thời điểm cực kỳ quan trọng và kết quả là biến đổi thể chế dẫn đến những khác biệt to lớn về thể chế của những nước có thời từng là những nước giống nhau.