Trong quá trình theo đuổi hạnh phúc, chúng ta thường rơi vào bẫy ép buộc mình suy nghĩ tích cực, trớ trêu thay chính điều này lại khiến cho cảm xúc tiêu cực của chúng ta trở nên trầm trọng hơn. Burkeman chỉ ra rằng khi chúng ta cố gắng chỉ tập trung vào những suy nghĩ tích cực, thì lại vô tình tạo ra một cuộc xung đột bên trong chính mình. Xung đột này nảy sinh do chúng ta kìm nén và bỏ qua những suy nghĩ tiêu cực thay vì giải quyết chúng.
Hãy tưởng tượng bạn đang chuẩn bị một bài thuyết trình trước công ty và cảm thấy lo lắng về năng lực của mình. Để chống lại sự lo lắng này, bạn có thể ép buộc bản thân suy nghĩ tích cực về khả năng của mình và tránh suy nghĩ tiêu cực. Tuy nhiên, điều này chỉ làm sâu sắc thêm khoảng cách giữa cảm giác không tự tin thực sự về bản thân và bộ mặt tích cực mà bạn đang cố gắng duy trì. Kết quả là gì? Sự lo lắng ban đầu của bạn sẽ tăng lên, cùng với sự tự đánh giá tiêu cực về bản thân vì không đủ tinh thần tích cực.
Hiện tượng này được giải thích rất chi tiết bởi lý thuyết quá trình trớ trêu, cho rằng những nỗ lực của chúng ta trong việc kiềm chế những suy nghĩ hoặc hành vi nhất định chỉ khiến chúng trở nên nổi bật hơn trong tâm trí. Một ví dụ điển hình là thử thách gấu trắng: hãy cố gắng không nghĩ về một con gấu trắng, và đó là tất cả những gì bạn có thể nghĩ đến. Lý thuyết này mở rộng đến những nỗ lực của chúng ta trong việc kìm nén những suy nghĩ tiêu cực. Càng cố gắng không nghĩ về chúng, chúng càng tồn tại dai dẳng.
Mặc dù những lời khẳng định tích cực được tạo ra nhằm thúc đẩy hạnh phúc, nhưng chúng cũng có thể phản tác dụng, đặc biệt đối với những người có lòng tự trọng thấp. Việc lặp lại những lời khẳng định đầy mâu thuẫn với hình ảnh của bản thân khiến họ từ chối những tuyên bố tích cực đó. Sự từ chối này xảy ra bởi vì những lời khẳng định đe dọa đến sự hài hòa trong nhận thức về bản thân đã được thiết lập. Ví dụ, những người có lòng tự trọng thấp liên tục viết ra "Tôi là một người đáng yêu" cuối cùng lại cảm thấy kém hạnh phúc hơn. Về cơ bản, họ đang tái khẳng định quan điểm tiêu cực về bản thân bằng cách cố gắng thuyết phục chính mình về điều ngược lại.
Tình thế tiến thoái lưỡng nan này được gói gọn một cách tuyệt vời trong một trích dẫn từ câu chuyện của Edith Wharton: “Có rất nhiều cách để trở nên khốn khổ, nhưng chỉ có một cách để cảm thấy thoải mái, đó là ngừng chạy theo hạnh phúc”. Về bản chất, việc không ngừng theo đuổi một trạng thái tích cực, hoàn hảo chỉ làm tăng thêm sự bất mãn của chúng ta.